Relacja z seminarium „Mobilność artystów i profesjonalistów. Programy wsparcia dla sektora kultury”

Relacja z seminarium „Mobilność artystów i profesjonalistów. Programy wsparcia dla sektora kultury”

Seminarium „Mobilność artystów i profesjonalistów. Programy wsparcia dla sektora kultury” odbyło się 28 listopada 2019 roku w Warszawie. Wydarzenie poświęcone było programom rezydencjalnym i stypendialnym dla artystów i profesjonalistów sektora kultury. Jego celem było przekazanie informacji o sieciach współpracy w obszarze rezydencji i mobilności twórców sektora kultury, możliwościach korzystania z ofert rezydencji artystycznych w Europie i na świecie, oraz realizacji indywidualnych projektów mobilności twórców i pracowników sektora kultury – dzięki wsparciu środków europejskich i krajowych.

Pierwszym gościem spotkania była Helene Skikos, ekspertka i doradczyni w dziedzinie współpracy międzynarodowej, od ponad 20 lat związana z Komisją Europejską, w której obecnie m.in. kieruje utworzeniem i rozwojem ogólnoeuropejskiego schematu dofinansowania mobilności twórców i profesjonalistów sektora kultury i-Portunus oraz przygotowaniem i przeprowadzeniem specjalnego, dodatkowego konkursu na Projekty współpracy z Bałkanami Zachodnimi.

Helene Skikos wprowadziła uczestników w założenia i priorytety programu Kreatywna Europa i komponentu Kultura, w tym inicjatyw dla sektora kultury realizowanych ze wsparciem programu Kreatywna Europa, jak m.in. Music Moves Europe, Europejska Stolica Kultury. Następnie przedstawiła założenia i rezultaty pierwszej edycji pilotażowego programu mobilności i-Portunus, realizowanego w ramach programu Kreatywna Europa, oraz zapowiedziała specjalny, dodatkowy w programie Kreatywna Europa konkurs wniosków na realizację Projektów współpracy z krajami obszaru Bałkanów Zachodnich.
Program mobilności artystów i profesjonalistów sektora kultury i-Portunus powstał w 2018 roku jako projekt pilotażowy, a od nowej edycji programu Kreatywna Europa 2021-2027 ma stać się stałym obszarem grantowym w ramach programu Kreatywna Europa. Jest to pierwszy o skali ogólnoeuropejskiej – opracowany i dofinansowany w ramach budżetu Unii Europejskiej – schemat dofinansowania indywidualnych mobilności w sektorze kultury. Ponadto, po raz pierwszy w programie Kreatywna Europa komponent Kultura osoby fizyczne mają możliwość skorzystania z oferty programu Kreatywna Europa i zrealizowania własnych indywidualnych miniprojektów artystycznych – dotąd uprawnione do ubiegania się o dofinansowanie były jedynie podmioty publiczne i prywatne posiadające osobowość prawną. Warto też zauważyć, że ogólnoeuropejski program i-Portunus jest często uzupełnieniem niewystarczającej oferty krajowej wsparcia mobilności i programów rezydencyjnych.

W pierwszej fazie pilotażu swoje projekty mogli zgłaszać artyści i profesjonaliści działający w obszarze sztuk wizualnych i performatywnych. Zainteresowanie programem i-Portunus przekroczyło wszelkie oczekiwania i możliwości budżetowe programu. Łącznie złożono ponad 3000 wniosków, z których dofinansowanie otrzymało 338 mobilności – połowa z nich to projekty w obszarze sztuk wizualnych, a połowa to działania w obszarze sztuk performatywnych. Konkurs obejmował realizację projektów mobilności trwających 15-85 dni realizowanych indywidualnie lub grupowo (grupy artystyczne do 5 osób). Dzięki uzyskanemu dofinansowaniu z programu twórcy mogli zrealizować w wybranym lub wybranych krajach uczestniczących w programie Kreatywna Europa komponent Kultura (państwa członkowskie Unii Europejskiej, Islandia, Norwegia, Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia Północna, Serbia, Gruzja, Mołdawia, Ukraina, Tunezja, Armenia i Kosowo) autorskie projekty.

Wśród dotychczasowych beneficjentów programu przeważają kobiety (61% realizatorów działań), ponadto 80% beneficjentów to osoby do 45 roku życia z wykształceniem wyższym. Dotychczas dofinansowane mobilności dotyczyły współpracy międzynarodowej, produkcji artystycznej, rozwoju zawodowego.
Faza pilotażowa będzie kontynuowana w 2020 roku, w jej trakcie mają zostać przetestowane najlepsze rozwiązania w zakresie ogólnoeuropejskiego programu mobilności artystów i profesjonalistów sektora kultury, a program ma zostać otwarty jako stały obszar grantowy nowej edycji programu Kreatywna Europa komponent Kultura (2021-27) od jesieni 2021 roku.

Po prezentacji programu i-Portunus Helene Skikos odpowiadała na pytania publiczności – m.in. o profil wnioskodawcy (czy twórca, czy organizacja goszcząca artystę ubiega się o dofinansowanie), możliwość udziału organizacji goszczących niebędących podmiotami aktywnie działającymi w sektorze kultury (niemożliwe), czas oceny wniosków i oczekiwania na informację o ewentualnym dofinansowaniu (3-4 tygodnie), limit wieku (wymóg pełnoletności), możliwość skorzystania z oferty programu i-Portunus kilka razy w życiu (niemożliwe – na projekt mobilności w ramach programu i-Portunus można wyjechać tylko raz). Uczestnicy pytali także o definicję artysty i ocenę artystyczną składanych projektów – Helene Skikos doprecyzowała, że do programu może zgłosić się każda osoba, która jest twórcą – nie musi posiadać dyplomu uczelni artystycznej, ale istotne jest doświadczenie w realizacji autorskich projektów, poświadczone portfolio; ponadto, w trakcie oceny ekspercie nie kierują się upodobaniami, ale weryfikują pomysł, jakość proponowanych działań, uzasadnienie potrzeby realizacji projektu, adekwatność i spójność projektu, planowane rezultaty działania.

W drugiej części wystąpienia Helene Skikos przedstawiła planowany specjalny konkurs na realizację Projektów współpracy z Bałkanami Zachodnimi w obszarze kultury. Celem konkursu jest odnowienie, wzmocnienie i zacieśnienie współpracy Unii Europejskiej i regionu Bałkanów Zachodnich poprzez aktywną współpracę kulturalną i współtworzenie kultury, sztuki, a także wsparcie konkurencyjności sektora kultury w krajach tego obszaru. Realizowane w ramach dofinansowania w tym obszarze projekty mogą dotyczyć m.in. dziedzictwa kulturowego (materialnego i niematerialnego), integracji poprzez kulturę i sztukę, budowania sieci współpracy międzynarodowej w zakresie wybranych dziedzin sztuki, rozwoju kompetencji twórców i profesjonalistów sektora kultury. Konkurs jest pod względem założeń wzorowany na priorytetach programu Kreatywna Europa komponent Kultura i obszaru grantowego Projekty współpracy europejskiej (m.in. mobilność twórców i obieg dzieł kultury, międzynarodowa współpraca partnerska, profesjonalizacja twórców i kadry sektora kultury, dialog międzykulturowy, dostosowanie do zmiany cyfrowej oraz rozwój publiczności), jednak projekty winny być nakierowane głównie na rozwój sektora kultury w krajach regionu Bałkanów Zachodnich.

Kolejnym wystąpieniem była prezentacja Olgierda Zbychorskiego poświęcona programowi „Kultura polska na świecie” realizowanemu przez Instytut Adama Mickiewicza. Program wspiera ze środków krajowych aktywne uczestnictwo polskich twórców i przedstawicieli środowisk twórczych w wydarzeniach poza granicami kraju (m.in w wystawach, koncertach, festiwalach, tournée, konkursach muzycznych) poprzez dofinansowanie kosztów zakwaterowania i transportu do miejsca realizacji wydarzenia. Warunkiem ubiegania się o dofinansowanie ze środków programu jest posiadanie polskiego obywatelstwa. Z programu mogą skorzystać osoby indywidualne lub działające w grupach artystycznych do 10 osób. Co istotne, program nie wspiera pobytów mających na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych i pobieranie nauki, jak m.in. kursy mistrzowskie, warsztaty, staże, stypendia, jak również wizyt studyjnych czy pobytów w ramach rezydencji artystycznych.

     

Edyta Zielnik, ekspertka Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, opowiedziała o sieci informacji „On the Move”, dotyczącej rezydencji artystycznych i mobilności w sektorze kultury – w Europie i na świecie. „On the Move” powstał jako strona internetowa, jednak szybko przekształcił się w dynamiczną sieć, która obecnie obejmuje ponad 50 organizacji członkowskich i osób w Europie i na świecie. „On the Move” to wiarygodne i weryfikowane przez organizacje współtworzące tę platformę, źródło informacji o ofertach mobilności i rezydencji artystycznych na całym świecie.

Ostatnim punktem programu seminarium był panel dyskusyjny „Mobilność artystów i profesjonalistów. Szanse rozwoju”. W rozmowie, którą poprowadził Maciej Dydo, wzięły udział Paulina Maloy ze Strefy Kultury Wrocław, Ika Sienkiewicz-Nowacka z CSW Ujazdowski, Zofia Starikiewicz z CK Zamek w Poznaniu, Anna Rakowska-Chmielewska z Narodowego Centrum Kultury oraz Lila Bosowska z CSW Łaźnia.

Na początku każda z rozmówczyń odniosła się do głównego tematu spotkania i opowiedziała, jak realizowane są rezydencje artystyczne w instytucjach, w których pracują. W pracy wszystkich instytucji rezydencje artystyczne są istotnym i bardzo wartościowym elementem. Ika Sienkiewicz-Nowacka podkreśliła, że w CSW Ujazdowski istotne jest, aby rezydencja była częścią pracy kuratorskiej, dlatego zapraszani artyści dostają duże pole do eksperymentowania. Twórcy pracują kilka tygodni lub miesięcy w centrum, wspierają jego działania, otrzymując przy tym dużą wolność artystyczną. Zofia Starikiewicz podkreśliła, że dla CK Zamek rezydencja to wartość dodana, a dodatkowo istotne jest, aby twórca miał jak największy kontakt z publicznością. Lila Bosowska z CSW Łaźnia zwróciła uwagę na różnice w dofinansowaniu rezydencji kuratorów i artystów, na niekorzyść tych pierwszych, a także podkreślała, jaką rolę może ogrywać twórca – gość z zewnątrz – nie tylko w kontekście twórczości artystycznej, kontaktu z publicznością, ale także – działania, komunikacji i współpracy instytucji kultury w danym regionie, mieście. Paulina Maloy ze Strefy Kultury Wrocław wskazywała na częsty konflikt wymogu powstania konkretnego produktu działań twórczych, a wartość samego procesu twórczego – oczekiwanie czy wymóg produktywności i konkretnych rezultatów może przyczyniać się do tego, że długoterminowe projekty artystyczne, nastawione na proces, a nie „produkt”, nie są wspierane. Anna Rakowska-Chmielewska z Narodowego Centrum Kultury wskazała, że w pierwszej kolejności należy usprawnić „mobilność idei i myśli” – równie wartościowy może być powrót do pamięci rodzinnej i narodowej czy rezydencje lokalne, podczas których artysta ma okazję spojrzeć na swoje miasto z innej perspektywy, albo wesprzeć swoją pracą innego twórcę.

Dziękujemy serdecznie wszystkim gościom i uczestnikom za udział i wkład w seminarium!

Przeczytaj również:

Ta strona korzysta z ciasteczek (cookies) więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close